Berichten

Berichten uit 2014 weergeven

De Drogtrommel

De waslijst van klassieke drogredenen – ad hominem, ad ignorantiam, ad populum, post hoc ergo propter hoc – is ons bekend sinds de dagen van Aristoteles. Zo is het de inhoud van het argument die telt, niet de persoon die het bezigt; wie niet op de bal maar op de man speelt, kan van een ad hominem redenering worden beticht. Maar gunt u deze filosoof een meta-sprongetje? Het lichtzinnig gebruik van ‘drogredenen’ om een discussie te beslechten, is mijns inziens zelf één van de meest zorgelijke drogredenen. Bij Gödel, nog een zelfverwijzing ook!
Woorden hebben magische krachten, zoals Wittgenstein wist. Als er een woord voor bestaat, zo menen wij, moet er een ding mee overeenstemmen. Etiket moeten ergens op gekleefd worden. De gewichtige benamingen, met Latijnse gravitas, wekken de indruk dat we met onwrikbare filosofische resultaten te maken hebben, waar geen speld valt tussen te krijgen. Vertoont een argument structuur X, met stappen Y en Z, dan blazen we op ons fluitje: drogreden!
Op e…

Laat duizend onkruiden woekeren

(De Morgen 08 november 2014)
Beste Alicja,
Doemdenken, zo merk je terecht op in je reactie op mijn tribune over het vrije woord, is aan geen van ons beiden besteed. Precies daarom is het vreemd dat je pessimisme ontwaart in mijn stuk. Laten we eerst aan de feiten recht doen. Tegen mijn stelling dat de kiemen van het totalitarisme nergens zo vrijelijk woekeren als in een open samenleving, breng je in dat fundamentalistische meningen veel sneller vervolgd worden bij ons dan in pakweg Saoedi-Arabië.
Helaas ben je daarin bijzonder slecht geïnformeerd. Zelfs voor wat betreft het islamitische fundamentalisme, snijdt die bewering geen hout. In Saoedi-Arabië werd onlangs een sjiitische geestelijketot de dood veroordeeldomwille van politieke “ongehoorzaamheid” en insubordinatie. Gematigde sjiitische predikers, laat staan fundamentalisten, worden in Saoedi-Arabië systematisch onderdrukt en vervolgd. De sjiitische ayatollahs in Iran vervolgen en onderdrukken dan weer hunsoennitische minderheid. Dit…

Scientia vincere tenebras -- tot het licht even uitging

(De Morgen - 05 november 2014)
Scientia vincere tenebras, luidt de leuze van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Wetenschap is een brandende fakkel in de duisternis, zo wist ook de astronoom Carl Sagan. Uitgerekend in de bibliotheek van die instelling, waarin de verzamelde vruchten van vrij onderzoek opgebaard liggen, zou een jongere geronseld zijn voor IS en haar kalifaat. U weet wel, de lui die ons tegenwoordig glanzende magazines opsturen (abonneer u op ‘Dabiq’) waarin ze de genocide op de Yazidi’s theologisch rechtvaardigen, en met trots de slavernij terug invoeren. Dieper in het ‘hart der duisternis’ kan je anno 2014 niet raken. De moeder van de jihadist die hierover gisteren op Radio 1 getuigde, wenste anoniem te blijven. Enig voorbehoud is dus aangewezen. De symboliek is echter wrang: een universitaire campus, vrijhaven van kritisch denken en wetenschap, als ronselplek voor een ideologie die haaks staat op alles wat die universiteit belichaamt. Toch kan het. De Britse schrijver M…

De genetische loterij van het leven

(De Morgen - 29 oktober 2014)

Op 16 oktober 2006 ging de Amerikaan Bradley Waldroup door het lint: toen zijn vrouw thuiskwam met de boodschap dat ze een uitstapje wou maken met haar vriendin, schoot hij die laatste acht keer door het hoofd. Vervolgens zette hij de achtervolging in op zijn eigen vrouw, die hij herhaaldelijk met een machete toetakelde. De zaak was klaar als een klontje, ook voor Waldroup zelf, die meteen schuld bekende en zijn spijt betuigde.

De advocaat van Waldroup dacht daar anders over. De man pleitte voor verzachtende omstandigheden, geruggensteund door een gerechtspsychiater, omdat Waldroup behept bleek met een bepaalde variant van het zogenaamde monoamine-oxidase A-gen (MAO-A). Die variant staat gemeenzaam bekend als het 'krijgersgen' (warrior gene), vanwege het verband met gewelddadige misdrijven. De genetische loterij die wij het leven noemen, had Waldroup een slecht lot toebedeeld, en daar kon hij zelf weinig aan doen. De rechter had oren naar die verd…

Open Letter to Liberal Muslims

(first published in De Morgenon Sep 13, translated and extended)


Dear liberal Muslim,
I address this open letter to all of you who profess a tolerant and peaceful Islam; who have no wish to impose their religious views on others; who are prepared to live in peace with Christians, atheists, Hindus and Jews; who endorse the bedrock principles of a secular democracy, including the separation of religion and state, freedom of expression, and universal human rights. As all of us, you have watched with horror at the events unfolding in Syria and Iraq. For you, perhaps, witnessing the brutalities of the group called ISIS is even more unnerving, as they are being carried out in the name of your faith. Like any decent human being, however, you feel nothing but revulsion for these atrocities. Perhaps you felt a sense of relief when spokesmen of your community publicly denounced ISIS, a group that is tarnishing the public image of your religion. These courageous Muslims will no longer be cowed by …

Durf zwenken – over schuinsfilosofeerders en (d)warsdenkers

(De Wereld Morgen - donderdag 12 januari 2012)

Aan de Gentse vakgroep wijsbegeerte woedt al enige tijd een debat over de vraag “Wat is wetenschap?”. Opvallend daarbij is dat geen van beide filosofische kampen stilstaat bij de denkbeweging – de discursieve geste – die ze vanuit hun eigen perspectief uitvoeren, maar in de plaats daarvan elk een eigen ruimte afbakenen waarbinnen de discussie kan gevoerd worden. Dit starre oppositiedenken sluit meteen de denkopeningen af waarlangs de filosofie aan zichzelf kan ontsnappen, en verraadt een ontegensprekelijk rechts discours.

“Wat is wetenschap”, vraagt de filosofie? Voor we die vraag beantwoorden, of willen beantwoorden, moeten we eerst weten vanuit welk antwoord ze kan gedacht worden, wie de vraagstellers zijn en met welke agenda zij die vraag nu opwerpen. Niet het antwoord, maar de vraag naar de vraag is fundamenteel, zo schrijft filosoof Anton Froeyman. Marc De Kesel licht de discussie op subtiele wijze uit de hengsels wanneer hij het he…

Loki’s Waagstuk

('Denkfouten' - Column Filosofie Magazine 2014/10)

De Noorse godheid Loki sloot ooit een weddenschap af met de dwergen. Indien hij verloor, mochten ze zijn hoofd afhakken. En waarachtig, Loki trok aan het kortste eind, en de dwergen haalden terstond hun bijl boven. Doch Loki maakte misbaar: hij had de dwergen zijn hoofd beloofd, maar zijn nek mochten ze onder geen beding aanraken. Een discussie ontspon zich tussen de terechtgestelde en zijn beulen: waar hield Loki’s hoofd op, en waar begon zijn nek? Volgens de overlevering is Loki nog steeds aan het filibusteren, met zowel hoofd en nek stevig op de romp.
Filosofische deskundigen in de argumentatieleer, macabere lieden als ze zijn, scharen zich aan de kant van de dwergen: het is niet omdat je de precieze grens tussen hoofd en hals niet kan bepalen, dat het onderscheid een illusie is. De Hartenkoningin in Alice in Wonderland, die geschillen steevast beslecht door hoofden af te hakken, zou het er roerend mee eens zijn.  De drogre…

De sommeliers van de Heer

In mijn essay in Letter & Geest (17/09) betoogde ik dat het drieletterwoord ‘God’ door liberale theologen en spiritualisten langzaamaan is uitgehold. Enkel door het omhulsel te bewaren, houden ze de illusie in leven dat ze het allemaal au fond over hetzelfde hebben. Die dubbelzinnigheid is niet toevallig: hedendaagse theologie heeft enerzijds nood aan een uitgezuiverde en abstracte God voor het nodige intellectuele cachet, maar anderzijds aan de vertrouwde Schepper voor aansluiting bij religieuze tradities. Theologen moeten dus van twee walletjes eten.
In hun repliek in Trouw (20/09) erkennen theoloog Stefan Paas en filosoof Rik Peels dat het woord 'God' tegenwoordig zowat alles kan betekenen, maar dat lijkt hen niet te deren. De heren weten niet wie of wat God is, maar ze weten wél zeker dat hij bestaat.
In hun stuk is nergens een citaat of parafrase van mijn essay te vinden. Dat maakt het opvullen van de stromannen altijd wat makkelijker. Waar ze het halen dat ik discuss…

Het magische drieletterwoord

(Letter & Geest - 13/09/2014) Er is iets merkwaardigs aan de hand met ‘God’. Niet met de Heere zelve, maar met zijn naam. De naam van Hij die is wie Hij is, zoals hij het zelf vanuit de brandende braamstruik verkondigde. In mei redetwistten sterrenkundige Peter Barthel en theoloog Kees van der Kooi in deze krant  over wie God is, en of Hij al dan niet bestaat, naar aanleiding van de vraag van de zevenjarige Anco aan de Groningse Universiteit of God bestaat. Maar zijn we het wel eens over wie of wat we bedoelen met ‘God’? Een welomschreven vraag zoals ‘Bestaan zwarte gaten?’ leent zich tot een zinvol meningsverschil. Bij hedendaagse discussies over het drieletterwoord g-o-d ligt dat minder voor de hand. Een consensus over de aard van God lijkt niet langer de kern van de zaak. Hoofredacteur van deze krant Cees van der Laan liet in juni duizend bloemen bloeien toen hij in zijn Brief van de hoofdredactie schreef: ‘Iedereen maakt zijn of haar eigen godsbeeld. Dat kan inderdaad voor de één…

Een verhit islamdebat is beter dan geen debat

(De Morgen - 17/09/14)

Beste briefschrijvers,

Bedankt voor uw antwoorden. Ik vind het een goede zaak dat wij in deze pagina's openlijk van gedachten konden wisselen over de islam. Dat zou niet overal ter wereld lukken. De bijwijlen bitsige toon ("wild geraas", "fanatiek," "salafist") neem ik erbij. Een verhit debat is beter dan geen debat.

Laat ik me eerst richten tot Dyab Abou Jahjah, die de langste en meest onderbouwde kritiek op mijn open brief schreef. U en ik delen onze bezorgdheid over het salafisme, de voedingsbodem voor de gewelddadige jihad die zich in Syrië en Irak voltrekt. Net zoals ik, pleit u voor een historische en contextuele benadering van de Koran en de Hadith. Daar hebben wij een gedeelde grond.

De ironie van uw stuk is dat u haatproza uit het Oude en Nieuwe Testament citeert om een "radicale atheïst" op betere gedachten te brengen. In mijn oorspronkelijke brief schreef ik echter zelf dat alle monotheïsmen aanknopingspunten be…