Posts

Showing posts from November, 2016

Messias-drogreden

Image
In een klassieke scène uit The Life of Brian van Monty Python wordt de onfortuinlijke Brian achtervolgd door een meute van religieuze fanatici, die in hem de nieuwe heiland zien. Onze onwillige held ontkent in alle toonaarden, maar zijn volgelingen zien in elk gebaar van hem een goddelijk teken, en in elk stom toeval een mirakel. Tot wanhoop gedreven, roept Brian op een bepaald moment uit: “I'm not theMessiah!Will you please listen? I am not the Messiah, do you understand? Honestly!”


De godsdolle meute weifelt even, tot iemand oppert: “Only the true Messiah denies His divinity!” Als laatste poging probeert Brian een staaltje omgekeerde psychologie: “All right! I am the Messiah!” Waarop de menigte in ecstase uitbarst: “He is! He is the Messiah!”
De dialoog werkt op de lachspieren, omdat ze een uitvergroting is van een denkfout. Laat ik ze de Messias-drogreden noemen. Persoon X beschuldigt persoon Y van iets; persoon Y ontkent, waarop X die ontkenning als een bevestiging van zijn sch…

Durf krenken!

Een analyse van een lezing waarvan geen schriftelijke neerslag bestaat, en waarbij de meeste lezers niet aanwezig waren, blijft een heikele onderneming. Woorden vervlieden snel, en ons geheugen is onbetrouwbaar. Het gevaar bestaat dat je redeneerstappen overslaat, argumenten verkeerd weergeeft of stropoppen opzet. De oorspronkelijke bronnen zijn niet langer controleerbaar voor je publiek. Ik vrees dat Thomas Rotthier in die val is getrapt, in zijn analyse van mijn lezing zaterdagavond op de Nacht van de Vrijdenker. Ik weet niet of er geluidsopnames zijn van de lezing, maar om het geheugen op te frissen, hierbij mijn slides van zaterdagavond. En hier een eerdere tribune waarop de lezing deels gebaseerd is, kort na de aanslagen op Charlie Hebdo, weliswaar nog getekend door de verontwaardiging van het moment:  Mijn vertrekpunt was hetzelfde als Rotthier: krenken en gratuit beledigen zijn doorgaans moreel verkeerd. Niettemin ben ik, zelfs vertrekkende van die aanname, bij de conclusie aa…

Leven we in een "post-truth" tijdperk?

Image
Leven we heden in een "post-truth" tijdperk? 'Oxford Dictionaries' koos het begrip uit tot woord van het jaar. De Standaard belde naar mijn collega-filosoof Ruben Mersch en mij voor een reactie. Volgens mij is dat "post-truth" tijdperk overroepen. Waarheid blijft een centraal en onontkoombaar concept in ons wereldbeeld, waaraan we heel moeilijk kunnen ontsnappen. Elk van ons heeft een wereldbeeld, waaraan we geloof hechten omdat we om een of andere reden denken dat het “waar” is. Maar zijn er niet miljoenen mensen die de waarheid compleet in de wind slaan? Denk aan dwaallichten die volhouden dat 9/11 een inside job was van Bush en kompanen, dat klimaatopwarming een fabeltje is van groene jongens, dat het geboortecertificaat van Obama vervalst is, of dat Trump al zijn verkiezingsbeloften zal kunnen waarmaken.  Ook die mensen kunnen echter niet aan het concept "waarheid" ontsnappen. Ze zijn er net zo hard aan verknocht als u en ik. Het probleem is …

De kater genaamd Trump

Verschillende mensen hebben me de afgelopen dagen herinnerd aan de laatste, nogal omineuze zin van mijn essay over cultuurpessimisme in Zeno. Daarin schreef ik dat ik me pas tot het doemdenken zou bekeren indien niet Hillary Clinton maar Donald Trump de volgende president van de V.S. zou worden. Achter die woorden blijf ik staan: de verkiezing van Donald Trump is een bijzonder onrustbarende gebeurtenis, die zelfs een verstokte vooruitgangsdenker somber moet stemmen over de (nabije) toekomst. Trump is een complete onbenul zonder enige politieke of diplomatieke ervaring, een megalomane narcist, een onbeschoft en ongeleid projectiel, een kruitvat van rancune met een angstwekkend kort lontje. En zo'n figuur wordt binnenkort de machtigste man ter wereld, de leider van de 'free world'. Niettemin, hoe gevaarlijk de verkiezing van Trump ook is, de vaakgehoorde analogie met Hitler, ook door verstandige mensen zoals mijn vriend Andreas Tirez, is volgens mij van de pot gerukt. Adolf…

Rekenkunde voor altruïsten. Verbeter de wereld met je verstand

Image
Gisteren publiceerde deze krant vier reacties op mijn essay over Effectief Altruïsme in Zeno. Dat is een aardig ‘rendement’, maar zoals de briefschrijvers mij herinneren, is kwantiteit niet het enige wat telt, en is niet alles meetbaar. Laat me daarom even op de kwaliteit van hun argumenten ingaan.
Waardeoordelen
Orhan Agirdag erkent dat liefdadigheid meer ratio nodig heeft, maar betwist mijn pleidooi voor berekening en kostenefficiëntie. Goede doelen zijn nu immers niet met elkaar te vergelijken. Of wil ik mensen soms “onmondig” maken, door “voor anderen te bepalen wat waardevol is”?
Natuurlijk niet. In laatste instantie hangt altruïsme af van waardeoordelen. Als je een effectieve altruïst wil zijn, moet je eerst uitmaken welk ultiem doel je uiteindelijk wil nastreven. De lastigste dilemma’s heb ik in mijn stuk bewust vermeden: hoe weeg je het welzijn van dieren af tegen dat van mensen? En dat van toekomstige generaties tegen mensen die vandaag leven?
Dat belet echter niet dat er ove…

Bezint eer ge doneert. Liefdadigheid vraagt behalve een hart vooral koele berekening

Image
Als kind leurde ik van deur tot deur met kalenders voor Haïti, een glanzende uitgave van uitgeverij Lannoo met fraaie kleurenfoto’s van arme Haïtianen. De actie liep ten voordele van het liefdadigheidswerk van de broers Luk en Jozef Lannoo, missionarissen bij de orde van de Salesianen en telgen uit het Vlaamse drukkersgeslacht. De kalenders kostten 700 Belgische frank, destijds een aardige duit. De overgrote meerderheid van de mensen gooide de voordeur dan ook in ons gezicht dicht, soms onmiddellijk, soms nadat we de prijs noemden. Op een namiddag verkochten we er soms slechts enkelen.

Als kind kon ik niet begrijpen hoe grote mensen zo harteloos konden zijn. Mijn zusje en ik bedelden tenslotte geld voor het “armste land ter wereld” – dat werd ons steeds op het hart gedrukt. Welk onmens bleef onvermurwbaar bij de aanblik van die grote droevige kinderogen op de voorkaft van de Haïtikalender? (Om nog te zwijgen van die van mijn zus en ik).
De waarheid is dat ik de deur vandaag wellicht …