Schaf de godsdienstvrijheid af!

(De Tijd, rubriek 'De Prullenmand', 12 augustus 2016) 

Ik ben nogal gesteld op onze vrijheden. Maar we moeten niet overdrijven. Eentje die voor mij op de schop mag, is de godsdienstvrijheid. Dat beginsel is in het beste geval volstrekt overbodig, maar meestal zelfs discriminatoir, arbitrair en absurd.
Alle vrijheden waarop religieuze gelovigen recht hebben, zitten al verankerd in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, met name de vrijheid van gedachte en geweten, en de vrijheid van vereniging. Meningen zijn vrij, of ze nu religieus heten of niet.
De aparte behandeling van godsdienst heeft historische wortels. Onze liberale principes ontstonden in een tijdperk waarin mensen vervolgd werden wegens hun religieuze opvattingen (door mensen met andere religieuze opvattingen). In een volwassen liberalisme echter, ontwikkeld door denkers als Spinoza en John Stuart Mill, ressorteert de vrijheid van religie onder een meer algemene vrijheid van meningsuiting.
Kan het echter kwaad dat er, ten overvloede, ook een aparte vermelding van de vrijheid van godsdienst in onze grondwet staat? Vergelijk het met de vrijheid van gastronomische opvattingen of de vrijheid van meningen geuit op donderdagen. Beslist overbodig, maar toch onschuldig?
Alle meningen zijn vrij, maar religieuze meningen vrijer dan andere.
Helaas is het niet zo eenvoudig. Volgens een wijdverspreide misvatting - die iedereen natuurlijk vrij mag verkondigen - verdient religie bijzondere voorrechten. Alle meningen zouden vrij zijn, maar religieuze meningen vrijer dan andere. Voor religie moet je altijd ‘respect’ opbrengen. Bestaat er ten slotte niet zoiets als ‘godsdienstvrijheid’?
Eerder dan overbodig is de godsdienstvrijheid in die interpretatie ronduit discriminatoir. Neem het recente advies van de Raad van State dat een algemeen verbod op onverdoofd slachten een inbreuk vormt op de godsdienstvrijheid. Religie krijgt hier dus een vrijgeleide. Dezelfde daad is strafbaar voor één bevolkingsgroep (atheïsten), maar toegelaten voor een andere (moslims en joden).
En wat heet ‘godsdienst’ überhaupt? Door een miskleun als godsdienstvrijheid in de grondwet in te schrijven, verplicht onze arme staat zich ertoe theologie te bedrijven. Heeft elke authentieke religie een scheppingsverhaal of geloof in een soort hiernamaals? Moet er een opperwezen zijn, of een eredienst? Is een heilig boek noodzakelijk? Geen van die eigenschappen is cultureel universeel. Met hoeveel moet je overigens zijn om samen een ‘religie’ te vormen? Is één roepende profeet in de woestijn voldoende?
Neem onze eurocentrische fixatie op heilige boeken. In de Koran staan vage bepalingen over lichaamsbedekking. Moslims schermen met die tekst om het recht op te eisen overal een hoofddoek te dragen. Maar ook de voorstanders van een hoofddoekenverbod laten zich tot een exegetisch steekspel verleiden. Staat er echt dat het hoofd bedekt moet worden, of is de borststreek voldoende? Schendt het verbod de godsdienstvrijheid, of niet?
Maar die discussie is absurd. Een gelovige geniet de vrijheid om een originele of zelfs onzinnige interpretatie van een tekst te kiezen. En waarom zou een overgeleverd boek als maatstaf gelden? Stel dat een moslima beweert dat het haar diepste innerlijke overtuiging is dat Allah die hoofddoek van haar verlangt, ongeacht wat de Koran of imam zegt. Misschien heeft een aartsengel het haar hoogstpersoonlijk ingefluisterd. Wie dat niet als ‘religie’ erkent, huldigt de macht van de meerderheid en discrimineert religieuze vernieuwers en minderheden.
En andersom: stel dat de Koran letterlijk en ondubbelzinnig stipuleert dat vrouwen overal in boerka moeten rondlopen, met slechts een kleine opening voor één oog, zoals een Saudische geestelijke voorstelde. Moet vadertje staat dan zeggen: ‘Het staat in dat boek, dus moeten we het toelaten?’
Is astrologie een religie? Naturisme? Rastafarisme? Iedereen die dat wenst, kan het etiket ‘religie’ met alle voorrechten opeisen. Een verantwoorde antropologische definitie is er toch niet. Dat is wat Scientology-peetvader Ron L. Hubbard deed, nadat hij voor onwettige uitoefening van de geneeskunde was veroordeeld. De hele doctrinaire zwik werd tot ‘religie’ omgedoopt, waardoor Scientology (voorheen Dianetics) tot op vandaag in de VS is vrijgesteld van belastingen, want ze is een ‘religie’.
Als het zo zit, doet deze atheïst ook zijn duit in het zakje. De almachtige heeft me zonet langs mijn sensus divinitatis doorgeseind dat onderhavig opiniestuk de onfeilbare en finale openbaring aangaande godsdienstige kwesties behelst. Respecteer mijn religie, gij allen! Het papier waarop deze openbaring is afgedrukt, is heilig. Wie deze krant in de prullenmand gooit, of door de papierversnipperaar jaagt, pleegt blasfemie. Heer, bevrijd ons van de godsdienstvrijheid!

Comments

Chris S said…
Mag ik het zo interpreteren: vanaf het moment dat bv. een religie, ideologie, ... m.a.w. het geestesleven (zie 'sociale driegeleding') zich gaat 'uitbreiden' naar het rechtsleven (ik mag dat *doen* en eisen, onder het mom van bv. godsdienstvrijheid), dan berokkent dat schade aan een samenleving. M.a.w. als men een ideologie kan zich opdringen aan een ander, door zich te bedienen van het rechtsleven (en evt. van het economisch leven, door bv. broodroof te plegen). Men verleent dus rechten aan iets 'geestelijk' waar het eigenlijk niet thuishoort: in het rechtsleven behoort men te streven naar gelijkheid. In het geestesleven behoort men idealiter te streven naar vrijheid - maar die zijn grenzen moet krijgen door dat rechtsleven. Nu krijgt dat geestesleven, in casu specifiek godsdienst, een 'rechtsstatus', en dat zet de deur open voor misbruik. Cru gezegd: in principe mag men zoveel gebieden van het geestesleven opsommen als men maar wil (vrije mening, religie, kunst, cultuur, ...), indien men maar diens grenzen inperkt. Hetgeen nu helaas niet gebeurt. Interpreteer ik dat een beetje correct?
Maarten Boudry said…
Dank voor uw reactie! Religieuze overtuigingen mag je gerust ook omzetten naar praxis, maar je vrijheid om dat te doen houdt op daar waar de vrijheid van anderen begint. Dat is het schadebeginsel van JS Mill.
Unknown said…
Interessant om de juristen ook eens aan het woord te laten:

https://www.law.kuleuven.be/home/onderzoek/nieuws-onderzoek/opinie-prof-m-e-storme-en-j-vrielink-schaf-onzichtbare-roze-eenhoorns-af
Unknown said…
beste Maarten

je bent een intelligente mens. Waarom wordt hier dan niet meer naar jou geluisterd. Momenteel lijkt godsdienstvrijheid meer te primeren dan onze wettelijke bepalingen. Ik ben er volledig voor om iedereen zijn complete vrijheid te gunnen om te geloven in wat hij maar wil. Echter wordt de laatste tijd blijkbaar meer voorkeur gegeven aan het beschermen van middeleeuwse gedachtegoed uit religies dan aan de vooruitgang die ons vandaag de dag onze vrijheid van denken heeft gegeven.
K. Zenden said…
Maarten,
Ben het met je eens!
K. Zenden said…
In zijn roman Spel schetste Wladimir Arn de corrupte en chanterende aard van de religie Xzemenisme. Een verzonnen godsdienst, uiteraard, anders zou mijn favoriete schrijver pure blasfemie bedrijven. Frictie van dat Xzemenisme met andere, werkelijk bestaande, godsdiensten had (in dat boek) een door de EU uitgevaardigd totaalverbod op het openlijk bedrijven van godsdienst in Nederland tot gevolg. Nederland werd daarmee uitgeroepen tot een religievrij testgebied. Fictie, helaas. Toch hoop ik dat naast Arn, sommige dappere filosofen, Paul Cliteur, bloggers als Toon Kasdorp, en angry young men als jijzelf, dat het ooit zover mag komen.
Maarten Boudry said…
Bedankt voor de leestip! Die roman kende ik niet...
Maarten Boudry said…
Hartelijk dank voor uw reactie! Ik doe mijn best om de politieke correctheid over uitheemse religies te bestrijden. :-)

Popular posts from this blog

The Fallacy Fork: Why It’s Time to Get Rid of Fallacy Theory

We zijn veel te lief voor extreemlinks: Over het dempen van ideologische beerputten

The Relentless Retreat: God in the Age of Science.