Posts

Showing posts from April, 2017

Superieure meningen?

De redactie van De Morgen ontving kennelijk veel reacties op mijn toespraak over de "superioriteit" van onze samenleving. Hier legden ze een bloemlezing aan. De briefschrijvers - voornamelijk academici - maken enkele interessante punten (bv. over David Foster Wallace en zelfgenoegzaamheid), maar ik lees vooral veel semantische haarkloverij over het begrip "superieur" en vernuftige vormen van moreel relativisme. 
Eerst over het woord "superieur". Dat betekent gewoon "voortreffelijk, uitmuntend, beter". In mijn tekst ging ik zelfs nog verder dan "superieur/beter", ik koos namelijk voor het superlatief "best", zoals in de zinsnede "de beste van alle totnogtoe beschikbare werelden". En inderdaad, zoals verschillende briefschrijvers opmerken, het woord "superieur" impliceert het bestaan van iets "inferieur". Die woorden zijn gewoon antoniemen. De briefschrijvers doen alsof ze me daarmee op iets onwelvo…

Whataboutery

Pure fallacies are a rare breed.  You encounter examples of such arguments in textbooks of logic, but rarely in real life. Real-life fallacies generally bear some resemblance to valid forms of reasoning, which makes them hard to distinguish.
Nevertheless, I found a genuine, 24-carat nugget of bad reasoning the other day.  The historian Jeroen Bouterse was reacting to my essay “Disbelief in belief” on 3 Quarks Daily, in which I suggested that modern secular Westerners have become so estranged from religion that they have difficulty in putting themselves in the shoes of devout religious fanatics.  That fabulous garden in paradise with 72 virgins, or the entire universe having been created in six days: surely nobody actually believes that rubbish?
Writing on the web site Geloof & Wetenschap (Belief and Science), Bouterse was completely in agreement with me that “ideas matter”, and praised my call for people to explore other people’s ways of thinking.  But he still had an objection:
I wo…

De stelling is even eenvoudig als onloochenbaar: onze samenlevingsvorm is superieur aan alle andere ter wereld

Beste dames en heren, 
Er staat een heel eenvoudige waarheid in het nieuwe boek van Gwendolyn Rutten, die me na aan het hart ligt, en waaraan ik hier mijn korte toespraak wil wijden. Niet zozeer de bewering van Rutten zelf heeft mijn verbazing opgewekt, als wel de heftige reacties erop. Toen Rutten die waarheid uitsprak in een interview met Het Laatste Nieuws dit weekend, bij wijze van voorsmaakje van haar boek, stak een storm van protest op. Nochtans is de stelling even eenvoudig als onloochenbaar, als je er even over nadenkt: onze samenlevingsvorm is superieur aan alle andere ter wereld.
Sommige mensen zijn allergisch aan bepaalde woorden. Met name het woord 'superieur' werkt als een rode lap op een stier. Is het niet ontstellend aanmatigend en arrogant om je eigen manier van leven boven alle andere te verheffen? En een stier die eenmaal een rode lap heeft zien wapperen, stormt onstuimig vooruit, waarop hij faliekant zijn doel mist. Zo dachten veel mensen dat Gwendolyn Rutt…

How to chase away a university

Image
For the past week or so I’ve been in Budapest on a study visit at the Central European University (CEU), where I’ve been doing some research on cultural evolution with the anthropologist Dan Sperber and his group.  I wouldn’t normally be blogging about this kind of everyday academic excursion, but if you’ve been following the news at all closely for the last few weeks then the name of the university might ring a bell, because of the well-publicised plans of the authoritarian Prime Minister of Hungary, Viktor Orbán of the right-wing populist party Fidesz, to close the place down.
The CEU was founded in 1991 by the American businessman and philanthropist George Soros.  It awards both Hungarian and American degrees, the latter thanks to an agreement with the educational authorities of the State of New York.  It’s one of the best universities in Central Europe, with a high Times Higher Education ranking.  It’s also a bastion of liberalism and democratic values, with students from all over…

Een universiteit wegpesten doe je zo

Image
Sinds vorige week verblijf ik in Boedapest voor een studiereis aan de Central European University, bij de antropoloog Dan Sperber en zijn groep, om daar onderzoek te doen naar culturele evolutie. In normale omstandigheden zouden zulke academische omzwervingen niet het vermelden waard zijn in deze rubriek, maar bij lezers die het nieuws van de afgelopen weken hebben gevolgd, zal de naam van die universiteit een belletje doen rinkelen. De autoritaire Hongaarse leider Viktor Orbán, leider van de rechts-populistische partij Fidesz, beraamt plannen om de universiteit te sluiten.
De Central European University werd opgericht in 1991 door de Amerikaanse zakenman en filantroop George Soros. Officieel reikt ze zowel Amerikaanse als Hongaarse diploma’s uit, in overeenkomst met de State of New York. Niet alleen is ze een van de beste universiteiten in de regio, hoog gerangschikt in de lijsten van Times Higher Education, maar ze wordt ook beschouwd als een baken van liberalisme en democratische …

Gelegenheidsrelativisme

De filosoof Allan Bloom verzuchtte ooit: ‘Van één ding kan een professor absoluut zeker zijn: nagenoeg iedere student die de universiteit binnenkomt, gelooft of beweert te geloven dat waarheid relatief is.’ Nu ben ik zelf vooralsnog geen professor, maar ik deel de verzuchting van Bloom. Het citaat van Bloom bevat echter een subtiel caveat, waar je snel overheen zou lezen: ‘… of beweert te geloven.’
Geloven studenten écht dat waarheid relatief is, of dat de werkelijkheid een sociale constructie is? Dat zou zowat de meest kolossale drogreden uit de geschiedenis van het denken zijn. Het argument dat waarheid relatief is, is immers zo allesverwoestend dat het zichzelf opblaast. Als het ‘waar’ is dat de waarheid relatief is, dan is de stelling zelf relatief en heft ze zichzelf op. Relativisme over waarheid is het argumentatieve equivalent van ‘wederzijds verzekerde vernietiging’, het afschrikmiddel voor het gebruik van kernwapens uit de Koude Oorlog. Relativisme aanhangen is net zo irrati…

Antwoord aan Fons Dewulf

Beste Fons
In mijn stuk “De hagiografie van Sint-Juttemis” in De Standaard schrijf ik dat er aan een ernstige wetenschappelijke instelling geen plaats zou mogen zijn voor een Faculteit Theologie, net zomin als voor een Faculteit Astrologie. In jouw uitgebreide reactie op mijn stuk neem je mijn analogie tussen astrologie en theologie op de korrel. Na een poging om het analogie argument te reconstrueren en dieper uit te werken, besluit je dat het helaas niet “levensvatbaar” is.
Die reconstructie is op zich een interessante denkoefening. In de opiniepagina’s van een krant heb je te weinig ruimte om een argument zorgvuldig uit te werken. Als je een betoog in 700 woorden moet persen, is vereenvoudiging onvermijdelijk. Soms moet je een redeneerstap overslaan, of zeer gebald samenvatten, of gaan nuances verloren. Dat kan aanleiding geven tot denkfouten (bij de schrijver), of misverstanden (bij de lezer). Daarom is het inderdaad nuttig om het argument eens van naderbij te bekijken, waarvoor …

De natuur als rechtspersoon: een vrijgeleide voor dierenleed?

(stuk op Knack.be  samen met Stijn Bruers en Kris Martens)
Het parlement van Nieuw-Zeeland heeft de juridische status van een persoon toegekend aan het nationaal park Te Urewa en de rivier Whanganui. Deze week volgde India met het toekennen van rechten aan de Ganges en Yamuna rivieren. Ook in Ecuador kreeg de natuur rechten, zoals te lezen in hun grondwet: "ecosystemen hebben het onvervreemdbare recht te bestaan, te bloeien en zich te ontwikkelen." Misschien is het tijd om ook in de Belgische grondwet de natuur als rechtspersoon op te nemen, zoals milieujurist Hendrik Schoukens voorstelde? Dat zou een sterk juridisch wapen leveren om de schaarser wordende open ruimte in Vlaanderen te beschermen.
Toch is dat geen goed idee. Een natuurgebied of een ecosysteem heeft volgens de moderne wetenschap geen bewustzijn, geen persoonlijke verlangens en geen persoonlijke ervaringen. Kan een natuurgebied dan wel een rechtspersoon zijn? Wat 'wil' de natuur eigenlijk? Waar is de nat…

Schort er iets aan de wetenschap?

De befaamde Leuvense oncoloog Stefaan Van Gool is van zijn voetstuk getuimeld. Een onderzoekscommissie van de KU Leuven had twee jaar geleden al vastgesteld dat zijn onderzoek naar tumorvaccins een puinhoop was, zowel op wetenschappelijk als op ethisch vlak. Maar de universiteit wou de onfrisse zaak liever discreet afhandelen: het potje werd luchtdicht afgesloten met een zwijgclausule in de ontslagregeling, alle mooie woorden van de rector over “integriteit” en “transparantie” ten spijt.
Een journaliste bij De Standaard, Maxie Eckert, kwam deze onwelriekende geuren echter op het spoor. In een puik staaltje onderzoeksjournalistiek samen met Mark Eeckhaut reconstrueerde zij welke zware fouten Van Gool had gemaakt: experimentele onderzoeken zonder goedkeuring van de ethische commissie en het geneesmiddelenagentschap, onvindbare ‘informed consent’-formulieren van de patiënten, verzuim van melding van ernstige complicaties, en slordige onderzoeksmethodes allerhande.
Op dit moment is het h…