Denkfout: verborgen agenda's

Wat is de bedoeling van deze rubriek? Wel, we willen veelvoorkomende denkfouten en retorische trucjes onder de aandacht brengen. Meestal probeer ik een terugkerende patroon te ontwaren in alledaagse argumenten, op een manier die hopelijk een gevoel van herkenning opwekt bij de lezer (‘Dat heb ik ook al meegemaakt!’).

Maar misschien is er ook een achterliggende bedoeling, een verborgen agenda. Misschien proberen Jeroen Hopster en ik onder het voorwendsel van een ‘neutrale’ analyse van drogredenen een bepaalde ideologische of politieke agenda door te drukken. Misschien zijn wij blanke mannen ons niet eens van die agenda bewust!

Klinkt dit bekend in de oren? Je maakt een inhoudelijk punt, en in plaats van dat je gesprekspartner daarop ingaat, krijg je te horen: “Maar wat is je bedoeling hiermee? Waar wil je eigenlijk naartoe?” De laatste keer dat het me overkwam, was de vraag afkomstig van drie academische collega’s, die een reactie hadden geschreven op mijn essay over “zinvol geweld”, waarin ik een analogie schets tussen de ideologieën van nazisme en jihadisme. Inhoudelijke tegenwerpingen bevatte hun stuk niet. Maar wel de herhaalde prangende vraag: “Waar wil Boudry naartoe? Welk effect beoogt hij?” Dat mijn betoog enkel om het “verwerven van kennis” ging, dat konden ze moeilijk aanvaarden. Historische vergelijkingen zijn immers “nooit onschuldig”.

Image result for suspicion
Vanwaar die merkwaardige denkgewoonte? Volgens mij gaat het om de erfenis van het postmodernisme. In de ogen van postmoderne denkers is objectiviteit een illusie. Er zijn alleen maar perspectieven, ook en vooral als ze zich verhullen als objectief. Wat als ‘kennis’ geldt, is vooral een kwestie van hegemonische machtsstructuren en ideologische belangen. De postmodernist is de Grote Ontmaskeraar, die elke schijn doorprikt. Bemerk ook de invloed van het Marxisme: iedereen zit opgesloten in zijn klassenbewustzijn, zelfs als hij of zij dat niet beseft.

Die automatische zoektocht naar achterliggende bedoelingen is vermoeiend, omdat het eigenlijk een vorm van debatobstructie is. Ik probeer in een debat mijn kaarten op tafel te leggen. Wie denkt dat ik andere kaarten achterhoud, mag daar gerust overtuigende bewijzen voor leveren. Maar bij voorbaat aannemen dat er altijd verborgen kaarten zijn, levert niets op. 

Bovendien is het heel simpel om de bal terug te kaatsen als iemand vraagt naar je werkelijke bedoelingen. “Waar wil je naartoe? Welke agenda verbergt die vraag eigenlijk?” Als er geen onschuldige argumenten bestaan, dan ook geen onschuldige vragen.

Maar dat willen postmodernisten doorgaans niet doen. Ze onttrekken zichzelf aan het lot waartoe ze alle andere ‘perspectieven’ veroordelen. Het is zoals Ishmael in Moby Dick: het schip is gezonken en iedereen is verzopen, behalve de verteller. Maar als je anderen verdenkt van verborgen ideologische motieven, kunnen zij dat ook met jou doen. En nu even ernstig: wat was de échte bedoeling van die laatste zin?

(Filosofie Magazine, november 2017)

Comments

Pieter Voorhans said…
De vraagstelling insinueert dat er verborgen, kwalijke, motieven zijn achter hetgeen je schrijft en door deze vraag om te draaien insinueer je hetzelfde, toch? In dit geval zou ik deze mogelijkheid hiertoe ook zeker niet laten liggen. Gefundenes fressen!

Ptpresen said…
1. Neem je dan deze woorden terug: "Het obscurantisme van postmoderne denkers is helemaal geen eerlijke mislukking, maar een moedwillige strategie."? Of mag er van "postmoderne denkers" wel nog het intentieproces gemaakt worden?
2. "Volgens jou" gaat het om een erfenis van het postmodernisme, maar dan kan ik evengoed zeggen dat dit "volgens mij" niet het geval is. Welke redenen heb je om aan te nemen dat bv. de drie collega's die je aanhaalt beïnvloed zijn door het postmodernisme.
Pieter Voorhans said…
@Ptpresen

1)Wanneer iemand een zinnige vergelijking maakt tussen nazisme en jihadisme om daarmee een bepaald verschil aan te geven in de omgang met geweld en diens woorden worden daarna zodanig verdraaid dat men hem ervan beschuldigt hiermee het gedrag van de nazi´s te vergoelijken, dan heeft het er alles van weg dat men deze woorden bewust verdraait heeft om zodoende tot de gewenste conclusies/uitspraken te kunnen komen.

2)Wat hen precies tot deze uitspraken heeft gebracht doet er niet eens toe, het feit is dat ze gedaan zijn op grond van een artikel dat hier nauwelijks tot geen aanleiding toe gaf. Noem het wat je wil, het blijft een kwalijke zaak dat over dit soort dingen geen debat mogelijk lijkt te zijn, zonder dat men gaat vingerwijzen en Godwins uit de kast trekt althans.
Ptpresen said…
Dag Pieter (als ik mag),
1) Met 1. verwees ik naar een eerder artikel van Maarten waarin hij beweerde dat postmodernisten moedwillig obscure teksten schrijven. Daar doet hij dus in feite nét datgene waar hij in deze tekst tegen argumenteert, namelijk het toeschrijven van achterliggende bedoelingen aan auteurs of sprekers om de tekst verdacht te maken.
2) Wel, voor hem doet dat er blijkbaar duidelijk wel toe. Een groot deel van de tekst is gewijd aan de these dat dit te wijten is aan "het postmodernisme". Dit staat voor mij los van heel de hetze rond de nazi-jihadi vergelijking. Het punt is dat deze these op arbitraire wijze geponeerd wordt, maar dat er nergens argumenten voor worden gegeven.
Pieter Voorhans said…
This comment has been removed by the author.
Pieter Voorhans said…
@Ptpresen

Ik heb je artikel daarover zojuist gelezen en ik zie dat je er serieus werk van hebt gemaakt om zijn ideeën/uitspraken te weerleggen. De redenaties die je daartoe volgt doen, mijns inziens, geen recht aan de strekking van het idee dat Maarten probeert over te brengen, aangezien die zich rond bijzaken en terloopse generalisaties concentreren. Het grotere idee is dat er op het gebied van de sociale wetenschappen een vrij algemene tendens van waarheidsrelativisme is ontstaan die is uitgemond in gelegenheidsrelativisme. De sociale wetenschappen bieden hiertoe de gelegenheid als geen andere tak van wetenschap, omdat het een vakgebied is dat nog maar in de kinderschoenen staat aangezien er nu eenmaal nog geen eensluidende theorie is die ons geestelijk functioneren verklaart of inzichtelijk maakt. De vergelijkingen die je maakt met andere vakgebieden zijn dan ook niet van toepassing, evenals het zeer discutabel is dat een gebrek aan kennis de reden zou kunnen zijn waarom Maarten toch maar niets begrijpt van al die linkse (pseudo)wetenschap. Want dat is bij uitstek de hoek waar deze onzin vandaan komt, om alle post-modernen dan maar even heel generaliserend op één hoop te gooien. En ook de hoek van waaruit iedereen(!) die kritiek op deze ideeën heeft, altijd (!) heel generaliserend op een rechts-radicaal hoopje gegooid wordt overigens.

Voor zover ik begrijp behelst Maartens hypothese vooral het feit dat het waarheidsrelativisme van de post-modernisten ertoe heeft geleid dat zij dankzij deze opvattingen (over wat waarheid is) altijd wel een manier zullen kunnen vinden om hun eigen gelijk bevestigd te zien, en niet zozeer dat zij bewust de boel constant lopen te besodemieteren. Ook al zou je dit soms wel gaan denken misschien, zoals wanneer je merkt dat de strekking van hetgeen je zegt zodanig verdraaid wordt dat het werkelijk niets meer met de uitgangshypothese van doen heeft. Hebben deze criticasters hetgeen door Maarten beweerd werd nu werkelijk zo slecht begrepen, of trachten zij hiermee slechts om hem in een kwaad daglicht te stellen? Door hetgeen hij beweert zodanig te verdraaien dat het overkomt alsof hij nazi-sympathieën zou koesteren bijvoorbeeld. Dit laatste lijkt me duidelijk het geval hier, dus kun je inderdaad spreken van 'geen eerlijke mislukking maar moedwillige strategie'.

Maar de grens tussen een eerlijke mislukking en een moedwillige strategie van list en bedrog is niet altijd even duidelijk uiteraard. Dat de mens het vermogen heeft om zichzelf voor te liegen is een algemeen bekend gegeven en dat lijkt ook zeker een kwestie te zijn in deze, zoals blijkt wanneer het Maarten zomaar lukt om moedwillig gefabriceerde onzin gepubliceerd te krijgen als zijnde belangwekkend. Ze weten het zelf ook niet meer blijkbaar en doen maar een dotje, iets dat bij de meer gevorderde vakgebieden onvoorstelbaar is, behalve bij de theologie uiteraard, zoals óók aangetoond.
Kortom: een puik stukje vakwerk geleverd door Maarten, met als bonus een brede glimlach om de wijze waarop hij het (zelf)bedrog heeft weten aan te tonen. Ja, en nu haten ze hem natuurlijk en zullen trachten om hem hoe dan ook onderuit te halen, dat is ook niet meer dan logisch.. Toch?
Want we kunnen ons wel van den domme blijven houden over om wie het gaat en/of wat er precies speelt natuurlijk, maar daarmee ontken je het probleem slechts en lossen we het zéker niet op. Wegkijken heet dat, in populair rechts jargon gezegd, maar ik neem aan dat je dit zelf niet zo ervaart omdat het probleem in jouw ogen immers niet bestaat, aangezien je de argumenten en bewijsvoering hiervoor niet erkent. Je voornaamste argument hierbij lijkt te zijn dat het allemaal niet wetenschappelijk genoeg onderbouwd is, maar dat komt op mij dan weer over als typisch zo´n gelegenheidsargument van dienst om het wegkijken te (blijven) faciliteren, bewust of onbewust.
Ptpresen said…
@Pieter Voorhans

Bedankt voor je reactie! Ik vrees dat je echter geen antwoord biedt op de punten die ik aangebracht heb.
Mijn tweede punt was dat Maarten hier (impliciet, en in andere stukken expliciet) de stelling poneert dat het 'postmodernisme' wijd verspreid is in de academische wereld en een grote invloed uitoefent (post-truth, en de drie auteurs van het stuk nu blijkbaar ook), maar geen argumenten aanlevert om deze stelling te ondersteunen.
Jij schrijft: "Het grotere idee is dat er op het gebied van de sociale wetenschappen een vrij algemene tendens van waarheidsrelativisme is ontstaan die is uitgemond in gelegenheidsrelativisme."
Ik zie echter geen bewijzen voor deze "vrij algemene tendens". Het probleem is natuurlijk dat zonder bewijzen men op willekeurige wijze andere gelijkaardige claims kan gaan maken. In een reactie op een van de eerste boeken die spraken over een 'linkse aanval' op wetenschap schreef de socioloog Andrew Ross dat er net een 'rechtse aanval' aan de gang is op menswetenschappen die de natuurwetenschappen bestuderen. Die claim is natuurlijk ook van de pot gerukt, maar heeft met het idee van de 'linkse aanval' gemeen dat ze geponeerd wordt zonder verdere argumentatie.

Het probleem met een stelling als dat het 'postmoderne denken' wijd verspreid is en een grote culturele invloed heeft, is dat je jezelf opzadelt met een grote bewijslast. Om het in SKEPP-termen te zeggen: "Een buitengewone bewering vereist buitengewone bewijzen." En dit laatste haal ik oprecht aan.
Als ik de claim over de invloed van het 'postmoderne denken' zou zien als een oefening in intellectuele geschiedschrijving zou ik volgende zaken willen horen:

1. Een duidelijke omlijning van 'het postmodernisme'
Men zou kunnen zeggen dat dit een veel te zware eis is, maar wanneer men precies wil spreken over de invloed van een intellectuele beweging, is dit onmisbaar. Anders kan men de groep zo breed definiëren of de definitie zo vaag houden dat het gemakkelijk is om overal aanhangers van de groep te zien en wordt het triviaal om te spreken van een grote invloed. Vergelijk het met de manier waarop men in extreem-linkse kringen argumenteert dat het fascisme een grote opmars aan het maken is in de huidige maatschappij. Gezien het gemak waarmee iemand daar als 'fascist' gelabeld wordt, is dit nogal een triviale claim om te maken en zegt men hier in feite weinig mee.

2. Eens er een definitie is: duidelijke bewijzen voor de verspreiding van deze ideeën.
Gezien het gaat om de verspreiding in de academische wereld denk ik hierbij aan curricula, thesisonderwerpen, artikels, etc. Dit klinkt ook weer als een zware eis, maar nogmaals: dat hoort erbij als men dergelijke algemene claims wilt ondersteunen.

3. Bewijzen voor de causale bewering dat deze ideeën binnen de academische wereld een invloed hebben gehad op het culturele leven daarbuiten, i.e. de Trump-these.

Je zegt dat het "probleem in [mijn ogen] niet bestaat, aangezien [ik] de argumenten en bewijsvoering hiervoor niet [erken]" Wel, er zullen uiteraard mensen zijn die plat relativistische dingen zeggen en binnen de sociale wetenschappen zullen er uiteraard voorbeelden te vinden zijn van slecht onderzoek of slecht onderbouwde claims. Maar dat is geen exclusief voorrecht voor de sociale wetenschappen.
Mijn punt is dat argumenten voor de dramatische proporties ervan en het systematische karakter ervan als zijnde een 'postmoderne beweging', ontbreken. Je hebt dan ook gelijk wanneer je zegt: " Je voornaamste argument hierbij lijkt te zijn dat het allemaal niet wetenschappelijk genoeg onderbouwd is." Dit is geen gelegenheidsargument, ik verwacht altijd dat claims goed onderbouwd worden. Ik vermoed ook dat Maarten dit ook zal verwachten.


Pieter Voorhans said…
@Ptpresen

'Post-modernisme' is wellicht een wat vaag begrip waar je veel onder kunt scharen, maar het valt dan ook niet mee om een afbakening aan te brengen, aangezien het een stroming is die zich langzaam ontwikkeld heeft tot wat het nu is. Wat echter des temeer opvalt zijn de uitwassen hiervan, die regelmatig de kop opsteken en waar we heden ten dage mee te maken hebben. Uitwassen in de vorm van 'gekwetsten' bijvoorbeeld, die in hun strijd voor sociale rechtvaardigheid de emotie in een debat niet schuwen maar hier juist hun inspiratie in lijken te vinden. In plaats dat zij een discussie met argumenten trachten te beslechten, doen zij vaak een beroep op hun gekwetstheid, om met veel emotioneel vertoon een einde aan de discussie te maken en de aanstichter hiervan de mond te snoeren, zoals je regelmatig ziet gebeuren op universiteiten wanneer er een leraar is die iets zegt waar deze 'social justice warriors' aanstoot aan nemen. Het frappante is nu dat deze SJW´s de zaken steeds meer naar hun hand weten te zetten op deze manier en dat de leraar blij mag zijn als hij zijn baan kan behouden na een dergelijk conflict, aangezien het niet zelden voorkomt dat zijn ontslag geëist wordt en hier ook daadwerkelijk gevolg aan gegeven wordt.
Pieter Voorhans said…
Dat dit soort Kafkaeske praktijken overigens aan de orde van de dag is op universiteiten, en dus Orwelliaanse proporties begint aan te nemen, werd me zojuist nog eens bevestigd in deze video, die me toevallig via Twitter onder ogen kwam en deed denken aan wat ik hier beschreven heb.
https://www.youtube.com/watch?time_continue=30&v=ZL7DJo5x7Fs
Ptpresen said…
@Pieter Voorhans

Zoals ik in mijn vorige post zei, wil ik niet ontkennen dat er voorbeelden te vinden zijn van problematische zaken binnen academia. Ik ken de casus waar in het filmpje naar verwezen wordt, dus daar ga ik mij ook niet over uitspreken.
Maar het punt dat ik hier al de hele tijd probeer te maken is dat er een groot verschil is tussen het aanwijzen van individuele gevallen en het maken van een claim als "het postmodernisme is wijd verspreid in academia". Ik blijf bij mijn punten van hierboven en zal het hier nog eens herhalen:
Wat nodig is, is:
"1. Een duidelijke omlijning van 'het postmodernisme'
Men zou kunnen zeggen dat dit een veel te zware eis is, maar wanneer men precies wil spreken over de invloed van een intellectuele beweging, is dit onmisbaar. Anders kan men de groep zo breed definiëren of de definitie zo vaag houden dat het gemakkelijk is om overal aanhangers van de groep te zien en wordt het triviaal om te spreken van een grote invloed. Vergelijk het met de manier waarop men in extreem-linkse kringen argumenteert dat het fascisme een grote opmars aan het maken is in de huidige maatschappij. Gezien het gemak waarmee iemand daar als 'fascist' gelabeld wordt, is dit nogal een triviale claim om te maken en zegt men hier in feite weinig mee.

2. Eens er een definitie is: duidelijke bewijzen voor de verspreiding van deze ideeën.
Gezien het gaat om de verspreiding in de academische wereld denk ik hierbij aan curricula, thesisonderwerpen, artikels, etc. Dit klinkt ook weer als een zware eis, maar nogmaals: dat hoort erbij als men dergelijke algemene claims wilt ondersteunen. "

Hier heb ik nog altijd geen antwoorden op gekregen. Je laatste reactie is dan ook in hetzelfde bedje ziek. Je zegt zaken als dat deze praktijken "aan de orde van de dag" zijn, en "Orwelliaanse proporties begint aan te nemen", maar één voorbeeld is niet genoeg om een dergelijke claim te ondersteunen.

Om met voorbeelden duidelijk te maken waar het probleem ligt, men kan op dezelfde manier volgende claims maken (die ik voor de duidelijkheid niet onderschrijf):

- De afdelingen wiskunde en theoretische natuurkunde worden in onze universiteiten overspoeld door gelovigen, religieuze retoriek is daar schering en inslag.
https://www.youtube.com/watch?v=otrqzITuSqE
https://cip.nl/56895-top-wetenschapper-god-is-een-wiskundige

- Er is een algemene tendens vanuit liberale hoek om tegenstanders als "extreem-linkse" te brandmerken. Maarten Boudry is deel van een academisch netwerk dat gelinkt kan worden aan liberale verenigingen en het discours over de dreiging van "extreem-links" ingang wil doen vinden in de academische wereld:
https://www.tijd.be/politiek-economie/belgie-federaal/Beleid-Di-Rupo-is-marxisme/9245453
https://www.demorgen.be/opinie/waarom-mocht-pvda-er-hedebouw-in-de-afspraak-zomaar-een-resem-platitudes-verkondigen-bbf13894/
http://www.liberales.be/teksten/2017/6/20/dirk-verhofstadt-in-gesprek-met-etienne-vermeersch-dirk-verhofstadt
http://www.liberales.be/teksten/2017/4/28/onze-samenlevingsvorm-is-inderdaad-superieur-maarten-boudry

- Afdelingen geneeskunde worden gekenmerkt door een diepgeworteld seksisme. Dit soort praktijken begint Orwelliaanse proporties aan te nemen:
http://www.standaard.be/cnt/dmf20170529_02901960

Pieter Voorhans said…
@Ptpresen

Zonder alle voorbeelden te willen bekijken die je hier aandraagt -hell, ik heb mijn eigen filmpje niet eens afgekeken omdat ik niet door het intro kwam, het duurde me te lang, dus ik weet niet eens waar het precies over gaat, maar de woorden 'Kafkaesk' en 'Orwelliaans' waren blijven hangen en ik had wel zin om je ermee te "pesten"- wil ik deze discussie best verderzetten, maar je formele manier van redeneren is waar ik een beetje moeite mee heb omdat het zo doods aandoet en toch ook wel erg eenzijdig gericht lijkt op de ontkenning van door Maarten aangestipte problemen. Zelf heb ik over het algemeen weinig ontzag voor wat op universiteiten gezien wordt als kennis, of voor de wijze waarop zij te werk gaan om deze te verkrijgen en als zodanig te bestempelen. Door je methode, tracht je mij nu te dwingen om de boeken er eens stevig op na te slaan om je van repliek te kunnen dienen. En dat alleen maar omdat je zelf nog te lui bent om je ogen open te doen blijkbaar, of wellicht in een zeer hardnekkige ontkenningsfase zit.

Popular posts from this blog

The Fallacy Fork: Why It’s Time to Get Rid of Fallacy Theory

We zijn veel te lief voor extreemlinks: Over het dempen van ideologische beerputten

The Relentless Retreat: God in the Age of Science.